font_preload
PL / EN
Energetyka Energia elektryczna Gaz 12 wrze艣nia, 2018 godz. 7:31   
REDAKCJA

Vaiciunas: Dobra zmiana w relacjach Polski i Litwy (ROZMOWA馃懃)

Zygumantas Vaiciunas Zygumantas Vaiciunas. Fot. Ministerstwo Energetyki Litwy

Litewski minister energetyki Zygimantas Vaiciunas m贸wi o wsp贸艂pracy z Polsk膮 przy szeregu projekt贸w w sektorze energetycznym.

BiznesAlert.pl: Widzimy si臋 podczas po raz kolejny na Forum Ekonomicznym w Krynicy. Co zmieni艂o si臋 od zesz艂ego roku w relacjach energetycznych Polski i Litwy?

Zygimantas Vaiciunas: By艂a du偶a, pozytywna zmiana. Zesz艂ego roku mieli艣my dobre rozmowy koncepcyjne na temat modelu synchronizacji. W tym roku pracowali艣my intensywnie na poziomie bilateralnym i multilateralnym. Jestem dumny z naszej wsp贸艂pracy. Polska by艂a aktywna na ka偶dym szczeblu. Widzimy rezultaty w sektorze gazowym. 24 maja zosta艂a podpisana ostateczna decyzja inwestycyjna w sprawie Gazoci膮gu Polska-Litwa (GIPL). Rozmowy ruszy艂y jeszcze w 2010 roku. Komisja Europejska zapewni艂a finansowanie z Connecting Europe Facility w wysoko艣ci 300 mln euro w 2014 roku. Mieli艣my d艂ug膮 dyskusj臋 o kwestiach technicznych, a teraz uda艂o nam si臋 doprowadzi膰 ten projekt do implementacji. To od operator贸w sieci przesy艂owych b臋dzie zale偶a艂a jego realizacja. Do ko艅ca roku kupimy rury i rozpoczniemy konstrukcj臋 wiosn膮 2019 roku.

Prezes PGNiG powiedzia艂, 偶e litewskie FSRU na Litwie b臋dzie 鈥瀦drowo konkurowa膰鈥 z terminalem LNG w 艢winouj艣ciu. Czy Pan si臋 zgadza?

Konkurencja jest zawsze najlepsza dla klient贸w. Z ka偶dym nowym projektem ro艣nie regionalne bezpiecze艅stwo energetyczne. Mamy nowe mo偶liwo艣ci, jak LNG ma艂ej skali. Otworzyli艣my w zesz艂ym roku punkt prze艂adunkowy. B臋dzie on atrakcyjny komercyjnie do 500 km od portu. Polska p贸艂nocna mog艂aby otrzymywa膰 gaz z tego punktu. W przysz艂o艣ci b臋dziemy mieli du偶o wi臋kszy rynek, nie tylko Polska i Litwa, ale tak偶e kraje ba艂tyckie, Finlandi臋 i Ukrain臋. Jest wystarczaj膮co miejsca dla obu projekt贸w LNG bior膮c pod uwag臋 fakt, 偶e ro艣nie intensywnie eksport gazu skroplonego z USA. Zajmie oko艂o 2-3 lata zanim eksport LNG z USA wzro艣nie z obecnych 20 mld m sze艣c. do ponad 100 mld m sze艣c. rocznie. Z naszych kalkulacji wynika, 偶e nawet po uruchomieniu GIPL racjonalny b臋dzie wykup naszego FSRU po 2024 roku.

Czy zapad艂a ju偶 decyzja?

Jest pryncypialna decyzja komisji rz膮dowej o tym, aby przygotowa膰 szkic ustawy w tej sprawie. Decyzja ma zapa艣膰 na prze艂omie listopada i grudnia 2018 roku z uwzgl臋dnieniem zgody parlamentu. Jasne jest, 偶e GIPL b臋dzie wa偶nym 藕r贸d艂em dostaw. Jednak jego udzia艂 na rynku nie b臋dzie wystarczaj膮cy dla kraj贸w ba艂tyckich i nadal b臋dziemy potrzebowa膰 opcji LNG. Musimy pami臋ta膰, 偶e terminale na 艣wiecie nie s膮 utylizowane w 100 procentach. Zwykle jest to 20-25 procent i jeste艣my dumni z faktu, 偶e terminal Klaipeda LNG jest jednym z najbardziej efektywnych w Europie. To czyni go prawdziw膮 histori膮 sukcesu.

Czy rozwa偶aj膮 Pa艅stwo terminal stacjonarny jak w 艢winouj艣ciu?

Potrzebowali艣my szybkiego rozwi膮zania. Wiemy, 偶e koszty operacyjne FSRU s膮 wy偶sze, ale w przysz艂o艣ci da nam on wi臋ksz膮 elastyczno艣膰. W latach 2030-40, kiedy rynek gazu b臋dzie mala艂, b臋dziemy mogli sprzeda膰 jednostk臋 tam, gdzie b臋dzie on r贸s艂. W ten spos贸b unikniemy pojawienia si臋 koszt贸w osieroconych. Obecnie szukamy wszelkich rozwi膮za艅 zmniejszaj膮cych wydatki inwestycyjne na FSRU. Decyzja o zakupie po 2024 roku jest najbardziej efektywnym z nich. Obecnie OPEX to 66 mln euro rocznie, a zakup pozwoli zmniejszy膰 go do 40-43 mln euro rocznie.

Czy klienci jak Achema obawiaj膮 si臋 koszt贸w dywersyfikacji z u偶yciem FSRU?

Nie jest to najlepszy czas dla firm nawozowych. Rozmawiali艣my z Achem膮 o mo偶liwo艣ciach obni偶enia OPEX-u. Wykup FSRU b臋dzie mia艂 natychmiastowy efekt dla sp贸艂ek jak ona i 艣ci膮gnie z nich brzemi臋 finansowe. Zawsze mieli艣my ten sp贸r z Achem膮. Oni p艂ac膮 oko艂o jednej czwartej wszystkich koszt贸w FSRU przez dop艂at臋 na bezpiecze艅stwo energetyczne, ale u偶ywaj膮 nawet po艂owy gazu z terminalu. Z tego wzgl臋du wk艂ad Achemy w utrzymanie tej infrastruktury jest racjonalny i nie mo偶e by膰 traktowany jako nadp艂ata. Rz膮d zdecydowa艂 o zmniejszeniu koszt贸w dla ca艂ego przemys艂u. Decyzja o wykupie to odpowied藕 na obawy firm jak Achema. Kluczowe za艂o偶enie to, 偶e nie mo偶na przenosi膰 koszt贸w z jednej firmy na inn膮, albo na klient贸w.

Jaki jest scenariusz synchronizacji sieci elektroenergetycznej kraj贸w ba艂tyckich z Europ膮?

To kolejne dobre wie艣ci od ostatniej Krynicy. Zesz艂ego roku dopiero dyskutowali艣my o tej sprawie. Zawsze pada艂o pytanie o rozwi膮zanie techniczne. 28 czerwca tego roku uzyskali艣my polityczn膮 map臋 drogow膮 synchronizacji na najwy偶szym poziomie politycznym w Polsce, krajach ba艂tyckich i Komisji Europejskiej. Sk艂ada si臋 ona z trzech element贸w: istniej膮cego po艂膮czenia elektroenergetycznego LitPol Link, podwodnego kabla i dodatkowych element贸w technicznych. Latem sprawdzili艣my niezawodno艣膰 takiego rozwi膮zania z naukowcami polskimi z Uniwersytetu Gda艅skiego. W zesz艂ym tygodniu badanie zako艅czy艂o si臋 sukcesem. Nast臋pny krok to zielone 艣wiat艂o od polityk贸w. Powinno si臋 pojawi膰 nie p贸藕niej ni偶 14 wrze艣nia. Po nim nadejdzie czas na poziom techniczny 鈥 operatorzy sieci przesy艂owych w Polsce i krajach ba艂tyckich z艂o偶膮 wniosek do ENTSO-E. Polska b臋dzie stron膮 wspieraj膮c膮. Mamy wszelkie podstawy do realizacji tego projektu.

Czemu LitPol Link 2 przegra艂 t臋 gr臋?

Chodzi艂o o koszty i ryzyko 艣rodowiskowe. Wszystkie kraje cz艂onkowskie chcia艂y synchronizacji najszybciej, jak to mo偶liwe. Drugi LitPol Link ze wzgl臋du na terminarz, koszty i konieczno艣膰 oceny 艣rodowiskowej nie m贸g艂by powsta膰 na czas, czyli do 2025 roku. Szukali艣my innych rozwi膮za艅 daj膮cych ten sam rezultat i okaza艂o si臋 nim synchronizowanie z u偶yciem istniej膮cego LitPol Link oraz podmorskiego kabla na Morzu Ba艂tyckim.

Czy to rozwi膮zanie gwarantuje wolny przesy艂 energii w obu kierunkach?

Dodatkowy kabel jest asynchroniczny. Dzi臋ki pewnym usprawnienion technicznym b臋dzie wspiera艂 synchronizacj臋 i przep艂yw energii. Generalnie kabel DC mo偶e by膰 u偶ywany do cel贸w rynkowych, ale ostatecznie b臋dzie to zale偶a艂o od specjalist贸w. Ze wzgl臋du na synchronizacje spadnie istniej膮ca przepustowo艣膰 LitPol Link, ale b臋dzie skompensowana przez podziemny kabel. To rozwi膮zanie, na kt贸rym skorzystaj膮 wszyscy.

Czy obawiaj膮 si臋 Pa艅stwo przerwy dostaw energii z Rosji?

Druga strona nie stoi w miejscu. Na pocz膮tku marca uruchomili now膮 jednostk臋 wytw贸rcz膮 w Obwodzie Kaliningradzkim. Synchronizacja to najlepsze i praktycznie jedyne rozwi膮zanie gwarantuj膮ce nam bezpiecze艅stwo dostaw. Usuwamy ju偶 cz臋艣膰 po艂膮cze艅 elektroenergetycznych z Rosj膮. Wszystkie linie BRELL w krajach ba艂tyckich zostan膮 odci臋te kiedy na dobre zsynchronizujemy si臋 z Europ膮. Wtedy nie b臋dziemy ich ju偶 potrzebowa膰. Obecnie Rosjanie nie maj膮 technicznych mo偶liwo艣ci odci臋cia nas od dostaw. Dzia艂amy jednak po to, aby nie zaskoczy艂 nas 偶aden scenariusz, a Rosja nie mog艂a nas szanta偶owa膰.

Dlaczego Elektrownia Ostro艂臋ka zosta艂a wspomniana przez polskiego ministra energii jako kluczowa dla synchronizacji?

W krajach ba艂tyckich b臋dziemy mieli nied艂ugo niedob贸r mocy. Nie ma bezpo艣redniego po艂膮czenia mi臋dzy synchronizacj膮 a Ostro艂臋k膮, ale ka偶da nowa i stabilna moc wytw贸rcza zwi臋kszy nasze bezpiecze艅stwo dostaw.

Dlaczego potrzebuj膮 Pa艅stwo ustawy o kontroli inwestycji?

Zbadali艣my sytuacj臋 w litewskim sektorze energetycznym. 呕yjemy w czasach narastaj膮cych zagro偶e艅 dla bezpiecze艅stwa. Rz膮d potrzebowa艂 narz臋dzia do wychwytywania ewentualnych niebezpiecze艅stw. Mieli艣my do艣wiadczenie przy projekcie w Ignalinie, kiedy firma NUKEM z Niemiec ze wzgl臋du na zmiany w艂asno艣ciowe trafi艂a pod kontrol臋 Rosjan. Potrzebowali艣my mechanizmu daj膮cego nam informacj臋 o potencjalnych kontraktach zanim zostan膮 one podpisane. Po rozmowach z Polakami zgodzili艣my si臋, 偶e nie wszystkie kontrakty powinny podlega膰 rewizji na podstawie tej ustawy (PKN Orlen obawia艂 si臋 wp艂ywu ustawy na jego inwestycje na Litwie 鈥 przyp. red.). Granica to umowa warta powy偶ej 20 procent przychod贸w z zesz艂ego roku. Mamy specjaln膮 komisj臋 odpowiedzialn膮 za zbieranie informacji i wydawanie zgody na takie transakcje. Termin zgody jest kr贸tki i si臋ga 20 dni. Mamy jasne procedury zrozumia艂e dla przedsi臋biorc贸w. Kiedy wszystko jest w porz膮dku dochodzi do podpisu. Mieli艣my jednak sytuacj臋, w kt贸rej tak nie by艂o, a firmy nie mog艂y podpisa膰 porozumienia. Oczywi艣cie mog膮 one teraz zgodnie z prawem i艣膰 do s膮du. Chodzi艂o o firmy zainteresowane udzia艂ami w Kolejach Litewskich i systemach informatycznych. Mia艂y powi膮zania z Rosj膮. Sankcje USA dzia艂aj膮 post factum. Nasze rozwi膮zanie to prewencja maj膮ca chroni膰 interesy bezpiecze艅stwa narodowego Litwy.

Czy ustawa obejmie projekty chi艅skie?

Dzia艂amy aktywnie na rzecz wsp贸艂pracy z Chinami w formacie 16+1 i innych. Nie chcemy by膰 wrodzy 偶adnym inwestycjom, ale s膮 sektory, w kt贸rych nie mo偶e by膰 otwarto艣ci na inwestycje zagraniczne, jak systemy przesy艂owe i dystrybucyjne. Musimy by膰 ostro偶ni, przy tym wykorzystuj膮c mo偶liwo艣ci wsp贸艂pracy. Nasze podej艣cie musi by膰 umiarkowane.

Rozmawia艂 Wojciech Jak贸bik