Kuffel: Czy Gazociąg Transadriatycki obniży ceny gazu w Europie? (ANALIZA)

30 marca 2021, 07:30 Energetyka
Południowy Korytarz Gazowy
Korytarz Południowy. Źródło: tap-ag.com

Inauguracja Gazociągu Transadriatyckiego (TAP) stanowi ważny krok w europejskiej polityce dywersyfikacji dostaw gazu z Rosji, zwiększając bezpieczeństwo energetyczne krajów nad Morzem Śródziemnym – pisze Magdalena Kuffel, współpracownik BiznesAlert.pl.

Gazociąg Transadriatycki rozpoczyna pracę

TAP, czyli Trans Adriatic Pipeline, jest częścią Południowego Korytarza Gazowego, który transportuje gaz ziemny ze złoża Shah Deniz II w Azerbejdżanie do Europy. TAP, łącząc się z Gazociagiem Transadriatyckim (TANAP) na granicy grecko-tureckiej, przecina północną Grecję, Albanię i Morze Adriatyckie, aby następnie przetransportować gaz do południowych Włoch, gdzie łączy się z włoską siecią dystrybucyjną.

TAP mierzy 878 km i składa się z infrastruktury zdolnej do transportu 10 miliardów metrów sześciennych rocznie nowych dostaw gazu z Azerbejdżanu na rynki europejskie. Gazociąg został zaprojektowany i zbudowany z możliwością podwojenia zdolności transportowych, aż do 20 miliardów metrów sześciennych rocznie.

Dla przykładu, średnie roczne zapotrzebowanie na gaz Holandii to 36 miliardów m sześc., Francja 42 miliardów m sześc., podczas gdy Włochy 73,7 miliardów m sześc. (dane pochodzą z 2019 roku). Oznacza to, że gdyby cały gaz, przetransportowany przez TAP, miał być skonsumowany we Włoszech, pokryłby on około 13 procent całkowitego rocznego zapotrzebowania na ten surowiec.

Mapa: Przebieg rurociągu transanatolijskim, z wyszczególnionym odcinkiem TAP(*mapa opisuje TAP w dalszym ciągu jako podczas konstrukcji)  Źródło: pipelinesnews.com

Przebieg rurociągu transanatolijskim, z wyszczególnionym odcinkiem TAP(*mapa opisuje TAP w dalszym ciągu jako podczas konstrukcji)
Źródło: pipelinesnews.com

 

Wpływ TAP na ceny gazu w Europie

Z reguły, zwiększona liczba źródła dostaw gazu oraz urozmaicone rurociągi przesyłowe przyczyniają się do ujednolicenia mechanizmów cenowych na europejskich giełdach gazu – i dokładnie takiego „obrotu spraw” oczekiwano w przypadku Włoch. Oczekiwano, iż proces harmonizacji cen między różnymi rynkami europejskimi zostanie ułatwiony, dzięki zapewnieniu lepszych warunków zakupów w krajach, w których ceny gazu są wyższe.

Na przykład, różnice między włoskim wirtualnym punktem wymiany (PSV) a holenderskim Title Transfer Facility (TTF), który jest europejskim punktem odniesienia dla rynku gazu, zostałyby (długoterminowo)znacznie zmniejszone. Jest to o tyle ważne, iż lokalna produkcja energii elektrycznej opiera się w ogromnej mierze na generacji za pomocą CCGT (elektrowni gazowym z cyklem kombinowanym, tj. z cyklem parowym), a najwyższa cena gazu w Europie bezpośrednio przekłada się na wysokie ceny prądu. Wysokie ceny prądu – również dla sektora przemysłowego oraz wytwórczego – oznacza, iż włoscy przedsiębiorcy są mniej konkurencyjni w porównaniu do innych europejskich producentów.

Historycznie, średnia różnica cenowa pomiędzy PSV a TTF to około 2/2,5 euro (w zależności od pory roku i zapotrzebowania), co zostało przedstawione na wykresie poniżej. Możemy „gołym okiem” zauważyć, że wartość PSV jest zawsze wyższa, aż do jesieni 2020 (de facto, momentu w którym miała miejsce inauguracja TAP). W 2019 roku średnia różnica cenowa pomiędzy PSV a TTF wynosiła 2,7€; w 2020 roku różnica wyniosła już tylko 1,14€ (co jednak mogło mieć związek z niskim popytem związanym z wybuchem epidemii COVID-19), a podczas pierwszych dwóch miesięcy bieżącego roku – to 0,35€ na rzecz włoskiego wirtualnego punktu wymiany.

Zwróćmy również uwagę na numer dni, w których PSV zakończył dzień notowań z wynikiem poniżej TTF. W 2019 tak nie było (!), w 2020 roku zdarzyło się to 33 razy a w styczniu/lutym 2021 roku – już 22.

Wykres 1:Różnica cenowa (Spread) PSV-TTF (2019-2021)  Źródło: Bloomberg

Różnica cenowa (Spread) PSV-TTF (2019-2021)
Źródło: Bloomberg

 

Wykres 2:Różnica cenowa (Spread) PSV-TTF od jesieni 2020  Źródło: Bloomberg

Różnica cenowa (Spread) PSV-TTF od jesieni 2020
Źródło: Bloomberg 

TAP ma jednak zdecydowanie więcej zalet niż wyłącznie obniżka cen gazu, szczególnie jeśli weźmiemy pod uwagę politykę zagraniczną Włoch, jak również całej UE: większa elastyczność, szybka reakcja na zmiany rynkowe, korzystne ceny to nie tylko korzyści ekonomiczne i finansowe, ale także narzędzie nacisku usunięte z rąk Rosji. Mocarstwo, które do tej pory miało (i jednak ciągle ma) dominującą pozycję na rynku energii, często wykorzystywało kontrakty na dostawę gazu do celów własnej polityki zagranicznej. Budowa i rozbudowa Południowego Korytarza Gazowego jest jednym z najważniejszych kroków, jaki Unia Europejska mogła zrobić, aby zdywersyfikować dostawy gazu.

Wyzwania polityczne Gazociągu Transadriatyckiego

Jednak Południowy Korytarz Gazowy to nie tylko same korzyści, ale również wiele pytań, które – w perspektywie długoterminowej – musi zadać sobie Europa. Rozbudowa gazociągu, która pociągnie konieczności zmierzenia się z europejskimi planami dekarbonizacji, utrudniającymi budowę dużych robót infrastrukturalnych dla paliw kopalnych, musi być także skonfrontowana z kontekstem geopolitycznym na Kaukazie, który dotyczy terytorium Górskiego Karabach (jest to punkt na szlaku gazociągu, który – przez liczne konflikty – zniechęca inwestorów do inwestowania w tym rejonie).

Górski Karabach to teren zamieszkały przez większość ormiańską, który został przydzielony w 1923 roku do Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Od 1994 roku jest areną nawracających i gwałtownych starć, które rozpoczęły się po ogłoszeniu niepodległości od Baku, pod nazwą Republiki Artsach (międzynarodowo Górski Karabach), wspieranej militarnie przez Armenię oraz ze stolicą Stepanakert. Grupa Mińska (Rosja, Stany Zjednoczone i Francja), a ostatnio Unia Europejska podejmowała liczne próby mediacji, które zakończyły się niezadowalającymi rezultatami. Częste konflikty zbrojne w tym rejonie powodują zniechęcenie inwestorów do inwestycji w gazociąg. Jeżeli jednak Unia Europejska ma plan długoterminowej rozbudowy korytarza, jest to jeden z najważniejszych elementów do rozwiązania, by przestał być czynnikiem podnoszącym ceny gazu, zamiast je obniżać.