Gibała: Klimatyczny populizm to takie samo zagrożenie jak denializm

8 lipca 2024, 07:30 Opinie

– Klimatyczny populizm, podobnie jak denializm klimatyczny, stanowi poważne zagrożenie dla skutecznej walki ze zmianami klimatu. Chociaż populizm klimatyczny uznaje istnienie kryzysu ekologicznego, często proponuje rozwiązania oderwane od realiów naukowych i gospodarczych, co może prowadzić do działań szkodliwych dla środowiska i społeczeństwa. Oba zjawiska, choć z różnych powodów, podważają niezbędne globalne wysiłki na rzecz ochrony klimatu – pisze Mateusz Gibała, redaktor BiznesAlert.pl.

Ziemia. Źródło: Wikicommons
Ziemia. Źródło: Wikicommons
  • Chociaż populistyczne ruchy klimatyczne uznają istnienie kryzysu klimatycznego, często charakteryzują się brakiem zgodności z naukową wiedzą i realiami gospodarczymi.
  • Dezinformacja może być szczególnie niebezpieczna, gdy sugeruje się, że problem zmian klimatycznych można łatwo i szybko rozwiązać bez konieczności trudnych i często bolesnych zmian w gospodarce i społeczeństwie.
  • Wzrost popularności klimatycznego populizmu może prowadzić do osłabienia zaufania do instytucji międzynarodowych oraz porozumień międzynarodowych.

Klimatyczny populizm to termin opisujący sposób, w jaki niektórzy politycy i ruchy polityczne wykorzystują problem zmian klimatycznych do zdobycia poparcia społecznego poprzez uproszczone, często radykalne hasła i rozwiązania. Chociaż populistyczne ruchy klimatyczne uznają istnienie kryzysu klimatycznego, często charakteryzują się brakiem zgodności z naukową wiedzą i realiami gospodarczymi. Cechą charakterystyczną klimatycznego populizmu jest operowanie prostymi, chwytliwymi hasłami, które łatwo przemawiają do szerokiej publiczności, na przykład obietnice natychmiastowego przejścia na odnawialne źródła energii bez realistycznego planu, jak to osiągnąć.

Politycy stosujący klimatyczny populizm często kreują obraz „złych” korporacji, krajów czy grup społecznych, które rzekomo odpowiadają za wszelkie problemy związane ze zmianami klimatu, co ma na celu polaryzację społeczeństwa i mobilizację zwolenników poprzez wskazywanie wspólnego wroga. Choć populistyczne ruchy klimatyczne uznają istnienie zmian klimatycznych, często ignorują lub wybiórczo interpretują dane naukowe, które nie pasują do ich narracji. Przykładem może być obiecywanie zerowej emisji w krótkim czasie bez uwzględnienia technologicznych i ekonomicznych wyzwań z tym związanych. Klimatyczni populiści często proponują też rozwiązania, które są niemożliwe do zrealizowania w krótkim czasie lub bez poważnych negatywnych konsekwencji gospodarczych i społecznych, na przykład obietnice całkowitego zakazu użycia paliw kopalnych bez planu na zapewnienie alternatywnych źródeł energii.

Ruchy i politycy stosujący klimatyczny populizm pojawiają się na całym świecie. W Europie niektóre partie Zielonych czasami wykorzystują populistyczne hasła w kampaniach wyborczych, obiecując natychmiastowe zmiany w polityce klimatycznej, które nie zawsze są realne do osiągnięcia w krótkim okresie. W krajach rozwijających się niektórzy politycy wykorzystują kwestie klimatyczne do mobilizacji społecznej, obwiniając bogate kraje za zmiany klimatyczne i obiecując radykalne zmiany bez konkretnego planu działania. Takie podejście może prowadzić do dezinformacji oraz budzenia nierealistycznych oczekiwań wśród społeczeństwa.

Denializm klimatyczny to odrzucanie lub podważanie dowodów naukowych na istnienie globalnego ocieplenia lub jego przyczyn antropogenicznych. Denialiści klimatyczni często przedstawiają zmiany klimatyczne jako naturalne procesy, które nie wymagają interwencji, lub negują wpływ działalności człowieka na klimat. W przeciwieństwie do denializmu klimatycznego, klimatyczny populizm uznaje istnienie kryzysu klimatycznego, ale często proponuje nierealistyczne i populistyczne rozwiązania. Oba podejścia są szkodliwe, ponieważ podważają naukowe podstawy polityki klimatycznej i utrudniają realizację skutecznych działań na rzecz ochrony środowiska. Negatywne skutki klimatycznego populizmu mogą obejmować dezinformację społeczeństwa, prowadząc do braku zrozumienia rzeczywistych wyzwań i konieczności kompromisów w polityce klimatycznej. Proste i atrakcyjne hasła mogą wprowadzać w błąd opinię publiczną, budząc nierealistyczne oczekiwania, co prowadzi do rozczarowania i utraty zaufania do polityków i instytucji, gdy zmiany te okazują się niemożliwe do zrealizowania. Skupienie się na populistycznych rozwiązaniach może również odciągać uwagę i zasoby od realistycznych i skutecznych działań na rzecz ochrony klimatu, takich jak stopniowa transformacja energetyczna i inwestycje w nowe technologie.

Skutki klimatycznego populizmu

Klimatyczny populizm może mieć szereg negatywnych skutków, które wpływają zarówno na społeczeństwo, jak i politykę klimatyczną. Jednym z głównych zagrożeń związanych z klimatycznym populizmem jest dezinformacja społeczeństwa. Proste i chwytliwe hasła często upraszczają złożone problemy związane ze zmianami klimatu, co może prowadzić do błędnego przekonania, że istnieją proste rozwiązania na te skomplikowane wyzwania. Dezinformacja może być szczególnie niebezpieczna, gdy sugeruje się, że problem zmian klimatycznych można łatwo i szybko rozwiązać bez konieczności trudnych i często bolesnych zmian w gospodarce i społeczeństwie.

Klimatyczny populizm często budzi nierealistyczne oczekiwania wśród społeczeństwa co do możliwości szybkich i radykalnych zmian. Obietnice natychmiastowego przejścia na odnawialne źródła energii bez uwzględnienia technologicznych, ekonomicznych i społecznych wyzwań mogą prowadzić do rozczarowania i utraty zaufania do polityków, gdy te zmiany okazują się niemożliwe do szybkiego wprowadzenia. Niepowodzenia w realizacji obietnic mogą osłabić zaangażowanie społeczne i polityczne w długofalową walkę ze zmianami klimatycznymi. Koncentracja na populistycznych hasłach i rozwiązaniach może odciągać uwagę i zasoby od realistycznych, długofalowych działań na rzecz ochrony klimatu. Skupienie się na szybkich, ale niemożliwych do zrealizowania zmianach może prowadzić do zaniedbywania koniecznych inwestycji w długoterminowe strategie przystosowania się do zmian klimatycznych oraz w rozwój nowych technologii i rozwiązań energetycznych.

Negatywne skutki klimatycznego populizmu są widoczne na różnych poziomach społeczeństwa i gospodarki:

  • Społeczność lokalne

W niektórych społecznościach lokalnych polityka klimatyczna oparta na populizmie może prowadzić do niewłaściwych decyzji inwestycyjnych i braku wsparcia dla długofalowych projektów zrównoważonego rozwoju. Przykładowo, obietnice szybkiej transformacji energetycznej bez odpowiedniego planowania mogą prowadzić do wzrostu kosztów energii dla mieszkańców.

  • Gospodarka

W skali makroekonomicznej klimatyczny populizm może wpływać na stabilność gospodarczą poprzez niepewność inwestycyjną i niemożność osiągnięcia długoterminowych celów energetycznych. Oczekiwania na szybkie zmiany mogą zniechęcać przedsiębiorstwa do inwestycji w nowe technologie czy zielone projekty, co hamuje rozwój zrównoważony.

  • Polityka publiczna

Na poziomie polityki publicznej klimatyczny populizm może prowadzić do niestabilności legislacyjnej i braku spójności w podejściu do problemów środowiskowych. Zamiast skutecznie wspierać długoterminowe strategie zmniejszania emisji gazów cieplarnianych, populistyczne obietnice mogą prowadzić do częstych zmian priorytetów politycznych i braku trwałych ram prawnych.

Rola mediów i dezinformacji w rozprzestrzenianiu populizmu klimatycznego

Medialna narracja oraz kampanie dezinformacyjne mają znaczący wpływ na sposób, w jaki społeczeństwo postrzega zmiany klimatyczne oraz podejmuje decyzje dotyczące polityki środowiskowej. Media mogą przyczyniać się do rozprzestrzeniania populizmu klimatycznego na kilka sposobów. Często preferują sensacyjne nagłówki i uproszczone komunikaty, które łatwo przyswajają się przez szeroką publiczność. Populistyczne hasła dotyczące zmian klimatycznych, takie jak „natychmiastowa rewolucja energetyczna” czy „walka z wielkimi korporacjami”, mogą łatwo trafić do odbiorców, pomimo że nie zawsze odzwierciedlają one kompleksowość i realne wyzwania związane z tymi problemami. Media czasami prezentują informacje w sposób selektywny, co może prowadzić do przekłamań lub nadmiernej dramatyzacji rzeczywistych zagrożeń klimatycznych. Prezentowanie skrajnych opinii jako równoprawnych w debatach na temat zmian klimatycznych może wpływać na wzrost polaryzacji i ograniczenie przestrzeni dla merytorycznej dyskusji.

Przyszłość polityki klimatycznej przy narastającym populizmie

Wobec narastającego klimatycznego populizmu przyszłość polityki klimatycznej może przebiegać na kilka różnych scenariuszy, które będą odzwierciedlać zmieniające się społeczne i polityczne rzeczywistości. Wzrost popularności klimatycznego populizmu może prowadzić do osłabienia zaufania do instytucji międzynarodowych oraz porozumień międzynarodowych (Porozumienie Paryskie). Politycy wykorzystujący populizm mogą kwestionować wiarygodność i skuteczność międzynarodowych mechanizmów regulacyjnych, co może prowadzić do zmniejszenia globalnej koordynacji i współpracy w dziedzinie polityki klimatycznej.

W skrajnym przypadku klimatyczny populizm może prowadzić do zmniejszenia ambicji polityki klimatycznej, zwłaszcza tam, gdzie decydenci polityczni preferują krótkoterminowe cele polityczne nad długoterminowymi korzyściami środowiskowymi. Może to prowadzić do opóźnień we wprowadzaniu środków zapobiegających zmianom klimatycznym i przystosowaniu się do nich. Narastający klimatyczny populizm może zwiększać polaryzację debaty publicznej na temat zmian klimatycznych. Spór między zwolennikami skutecznych działań klimatycznych a sceptykami może prowadzić do trudności w osiągnięciu konsensusu oraz podejmowaniu efektywnych decyzji politycznych.

Mimo wyzwań związanych z klimatycznym populizmem rozwój technologii zielonych oraz wzrost kosztów związanych z energetyką tradycyjną mogą sprzyjać przyspieszeniu transformacji energetycznej w niektórych regionach. Innowacje technologiczne i zmiany ekonomiczne mogą stanowić motywację do podejmowania działań klimatycznych, niezależnie od populistycznych trendów.

Gibała: Polityka klimatyczna Unii może się zmienić. Co dalej z podatkiem od aut spalinowych?